صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

هر روز از ساعت در فواصل برنامه‌ها به مدت 5 دقیقه

در نگاه اقتصادی به آب تا چند دهه قبل، آب به‌عنوان کالای اقتصادی شناخته نمی‌شد .از طرفی رشد سریع جمعیت و پراکندگی نامناسب آن همراه با افزایش تقاضاهای مصرفی و بهداشتی آب، افزایش مصرف آب کشاورزی منجر به تغییر نگاه به آب شد.

به‌گزارش گروه چندرسانه‌ای رادیو جوان؛ در نگاه اقتصادی به آب تا چند دهه قبل، آب به‌عنوان کالای اقتصادی شناخته نمی‌شد .از طرفی رشد سریع جمعیت و پراکندگی نامناسب آن همراه با افزایش تقاضاهای مصرفی و بهداشتی آب، افزایش مصرف آب در بخش کشاورزی با راندمان پایین و کاهش منابع در دسترس آبی، منجر به تغییر نگاه به آب شد.

لذا با درک مناسب از عدم تعادل در منابع و مصارف آب، جوامع مدرن به استفاده از رویکردها و ابزارهای علم اقتصاد در جهت مدیریت منابع آب روی آوردند. در این ارتباط، یکی از اصول چهارگانه دوبلین که در اجلاس بین‌المللی آب و محیط‌زیست در دوبلین (1992) تصویب شد، بیان می‌دارد که «آب دارای یک ارزش اقتصادی در تمام موارد قابل‌رقابت است و باید به‌عنوان یک کالای اقتصادی مدنظر قرار بگیرد». بنابراین، ورود علم اقتصاد و ابزارهای سیاستی آن برای تاثیرگذاری و مقابله با بحران کم‌آبی امروزه مورد پذیرش جوامع جهانی است و ابزارهای متنوعی در این ارتباط معرفی شده است.

توجه به این نکته ضروری است که بسته به نوع منبع عرضه آب (سطحی و زیرزمینی) و نوع مصرف و تقاضای آب (کشاورزی، صنعتی، شهری و...)، نوع ابزارهای اقتصادی، نحوه کاربرد و تاثیرگذاری آنها متفاوت است. بنابراین در این نوشتار به‌طور خلاصه به مهم‌ترین ابزارهای اقتصادی مدیریت تقاضای آب در مصارف شهری (خانگی) پرداخته می‌شود.
کارآمدی ابزار قیمت‌گذاری

امروزه با محدودیت منابع آب و مقرون به صرفه نبودن شیوه‌های جدید عرضه آب، توجه سیاست‌گذاران به طرف تقاضای آب معطوف شده و هدف سیاست‌گذار کاهش مصرف آب از طرق مختلف است. برای این منظور ابزارهای اقتصادی متنوعی در دنیا مطرح شده است که در این مطلب کوتاه به اختصار نکاتی پیرامون ابزار قیمت‌گذاری آب و استفاده از تلنگرها در قالب اقتصاد رفتاری پرداخته می‌شود. در ادبیات اقتصادی آب در مصارف شهری (خانگی) به‌عنوان کالای نهایی مورد استفاده مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد و لذا مصرف‌کنندگان از مصرف آب مطلوبیت کسب می‌کنند و این سطح از رضایت مندی از طریق مفهوم مازاد مصرف‌کننده قابل اندازه‌گیری است. از این رو، مصرف‌کنندگان برای دستیابی به آب با کیفیت مناسب حاضر به پرداخت هستند که در واقع پرداخت برای کسب مطلوبیت بالاتر است و در ادبیات اقتصاد آب از آن به ارزش اقتصادی تعبیر می‌شود. این مفهوم پایه مباحث قیمت‌گذاری آب در مصارف شهری است.

به بیان دیگر، اگر آب به‌عنوان یک کالای اقتصادی مطرح باشد، مانند هر کالای دیگری دارای عرضه و تقاضا است و قیمت آن در بازار از تلاقی عرضه و تقاضا به‌دست خواهد آمد. قیمت طرف عرضه، نمایانگر هزینه‌های تمام شده آب است و قیمت طرف تقاضا، حداکثر تمایل به پرداخت یا ارزش اقتصادی آن. لذا، نظام تعرفه‌ای کارآمد و موثر خواهد بود که به هر دوی این ابعاد توجه کند و در پیشنهاد قیمت، هم به پوشش هزینه عرضه‌کنندگان و هم تمایل و توان پرداخت مصرف‌کنندگان و متقاضیان توجه کند.

تعیین قیمت مناسب برای آب می‌تواند اهداف مختلفی را دنبال کند که اهدافی همچون پوشش هزینه‌ها، ایجاد انگیزه‌های درست برای مصرف کننده و حفاظت از محیط زیست در ادبیات موضوع به کرات دیده می‌شود. نگاهی به وضعیت نظام تعرفه آب در مصارف شهری در کشور نشان می‌دهد که تا پیش از تشکیل شرکت‌های آب و فاضلاب، قیمت‌گذاری آب عمدتا توسط شهرداری‌ها تعیین و از مشترکین اخذ می‌شد. پس از تشکیل شرکت‌های آب و فاضلاب نیز قیمت‌ آب نه بر اساس پوشش کامل هزینه‌های تامین و توزیع و نه بر پایه ارزش اقتصادی شکل گرفته است، بلکه قیمت‌های ترجیحی با هدف حمایت‌های اجتماعی مدنظر بوده است. آخرین قانون مبنای قیمت‌گذاری آب نیز در حال حاضر قانون هدفمند کردن یارانه‌ها مصوب سال 1389 است که بر اساس آن قیمت آب باید معادل هزینه تمام شده آن (یعنی بر اساس قیمت طرف عرضه) باشد. البته این قانون تبعیض قیمت بر اساس کیفیت، نوع مصرف و محدوده جغرافیایی را نیز مجاز برشمرده است بنابراین، می‌توان جمع بندی نمود که نظام قیمت‌گذاری آب در مصارف شهری در سیر تاریخی تحولات آن هیچگاه بر اساس اصول و مبانی اقتصادی نبوده است.

انتهای پیام/

مرتبط با این خبر

  • خط و نشان از جنس مالیات

  • سناریوهای مقابله با اقدامات ترامپ

  • بانک مرکزی ذائقه اقتصاد ایران را توصیف کرد

  • کمین‌گاه جدید برای دلار 4200 تومانی

  • بیکاران خاموش در روز روشن

  • انعطاف خفیف در بازار مسکن

  • نارضایتی مردم از سامانه نیما

  • سرنوشت تورم در سال 97

  • اروپا تنبیه تجاری می شود

  • گاو شیرده و تجارت؟