جوان و انتقاد

« دلسوزترين مردم نسبت به تو آن كسي است كه بيش از ديگران در اصلاح تو بكوشد .»
حضرت علي (ع)

از صحبت دوستي برنجم كاخلاق بدم حسن نمايد
عيبم ، هنروكمال بيند خارم ، گل و ياسمن نمايد
كو دشمن شوخ چشم ناپاك تا عيب مرا به من نمايد
سعدي

از ويژگيهاي معاشرت جوانان پدپد آمدن شرايطي است كه آنان و دوستانشان بيش از سايرين در حالات و روحيات يكديگر كنجكاو و دقيق شده ، موشكافانه عيب‎ها و ايرادهاي طرف مقابل را مورد توجه قرار مي‎دهند چنانچه اين روند به بازگو كردن مسائل مورد نظر و عيب‎جويي يكي از ديگري منجر شود . شادكامي را زا صحنه ارتباطات انساني به بيرون مي‎راند و جوي آكنده از خصومت و بدبيني بر فضاي ارتباطي آنها حكمفرما مي‎شود. بزرگ منشي و گذشت از يك سوي طبيعت حساس و زود رنج جوان ما را ملزم مي‎كند كه چشم‎پوشي از موارد جزيي را سرلوحه مناسبات خود با جوانان قرار دهيم ، به همان‎گونه كه علاقه‎منديم ديگران نسبت به ما چنين رفتاري داشته و عيب‎هاي جزئي ما را ناديده بگيرند ، متقابلاً نسبت به جوانان و نوجوانان اين‎گونه باشيم نكته بسيار زيبايي در يكي از فرمايشات حضرت‎علي (ع) آمده است كه فرمودند:« با چشم پوشي از چيزهاي كوچك خود را بزرگ كنيد و بر قدر ومنزلت خويش بيفزاييد.»
در صورتي كه موارد مذكور غير قابل چشم پوشي بوده واز حدود مسايل جزئي فراتر رود در آن صورت لازم است از شيوه‎هاي تذكردوستانه انتقاد سا لم و اصلاح رفتار به مناسبت و اقتضاي موقعيت استفاده نمود.
يكي از انديشمندان، انتقاد را به جراحي روح و روان آدمي تشبيه كرده است و احتمالاً منظور او، نشان دادن اهميت و حساسيت روش انتقاد مي‎باشد. انتقاد را معمولاً به دونوع سا لم و سازنده و مخرب، تفكيك مي‎كنند در شيوه انتقاد سا لم و سازنده، نه تنها آسيبي بر شخصيت فرد وارد نمي‎شود بلكه علاوه برآن موجب جلب و گسترش اعتماد متقابل شده و براستحكام پايه‎هاي دوستي و روابط متقابل مي‎افزايد و در مقابل انتقاد مخرب و ويرانگر، علاوه بر جريه‎دار شدن احساسات فرد، روابط گرم و دوستانه از صحنه زندگي به كناري رفته و خصومت و برودت عاطفي به جاي آن تكيه مي‎زند.
روشهاي انتقاد سالم از جوان 
برخي از راه كارهاي مؤثر در به كارگيري از شيوه انتقاد نسبت به جوانان درذيل پيشنهاد مي‎شود:
1- انتقاد سازنده، هميشه با بيان يكي از جنبه‎هاي مثبت جوان آغاز و با جلب اطمينان وي ، موضوع اصلي مورد انتقاد طرح مي‎شود به كارگيري چنينن روشي موجب مي‎شود كه شنونده مقاومت كمتري در پذيرش انتقاد از خود نشان مي‎دهد.
2- انتقاد سا لم در قا لب جملات و عبارات غيرمستقيم مطرح مي‎شود و جنبه محكوميت، آمرانه و تحريك آميز ندارد: مثلاً با اين عناوين مي‎توان، انتقاد را به عملي سازنده مبدال نمود:«آيا بهتر نبود،؟»،«آيا صلاح مي‎داني؟» و ..
3- انتقاد سازنده، در خلوت و غياب ديگران نسبت به جوان انجام مي‎شود. درغيراين صورت جوان، امنيت روحي خود را در معرض تهديد و مخاطره مي‎بينيد و درصدد مقابله به مثل برخواهد آمد. حضرت امام صادق عليه ا لسلام در ضمن يكي ازبيانات ارزشمندشان مي‎فرمايند:«اگرانتقاد ازدوستت را درحضورديگران انجام دادي، او را خواروذليل كرده‎اي و اگرانتقاد ازاو را درتنهايي به عمل آوردي، او را عزت بخشيده‎اي .
4- درهرنشست انتقادي، طرح بيش از يك موضوع جايزنيست . اگرازهمه جهات، جوان را مورد انتقاد قرا دهيم، او را عليه خود برانگيخته‎ايم و درنهايت نتيجه‎اي عايد نخواهد شد.
5- چنانچه در مراحل اوليه. انتقاد به صورت ايما و اشاره انجام شود به لحاظ رعايت حسن ادب و دوستي، بر تفاهم موجود ميان جوانان و اطرافيانشان، خواهد افزود.
6- درضمن انتقاد ملايم از جوان، فرصت كافي براي اظهار نظروگفتگو براي وي بايد درنظرگرفت و مطا لب پيشنهادي وي را با استفاده از« هنر خوب شنيدن » و« فن‎گوش كردن فعال » بايد مورد قرارداد.
7- درصورت پذيرش انتقاد به وسيله جوان، بايد فرصت مناسب براي تغييرواصلاح رفتاربه وي داده شود، زيرا نمي‎توان انتظارداشت حتي درصورت قبول مورد انتقادي، به طوردفعي و ناگهاني، موفق به تغيير رفتار شود. همان‎گونه كه تشكيل رفتار، امري تدريجي و مشمول گذشت زمان است، تغييرآن نيز احتياج به فرصت مطلوب دارد. 
8- انتقاد سازنده بايد با انگيزه‎اي‎ خيرخواهانه و لحني دوستانه و مشفقانه انجام شود تا بهترين تأثير را برجاي گذارد.
9- درانتقاد از جوانان، بايد ظرفيت رواني آنان درنظرگرفته شود و متناسب با ميزان حساسيت روحي و نوع شخصيت آنها، انتقاد نمود. وگرنه بيش ازآنچه كه مي‎خواهيم اصلاح رفتاركنيم، ناخواسته تخريب كرده‎ايم .
10- ترتيب دادن محافل بحث و انتقاد جوان در مراكز فرهنگي و نيزدر رسانه‎هاي گروهي و مورد بحث قرار دادن شيوه‎ها و رويكردهاي انتقاد سا لم و سازنده و ارائه نمونه‎هاي علمي ازانتقاد مفيد و بهره‎گيري از نظرات كارشناسان و جوانان، زمينه مطرح انتقاد مؤثرو پذيرش آن رافراهم مي‎آورد .