رادیوم شنبه تا چهارشنبه از ساعت 9:00 به مدت 60 دقیقه

رادیو جوان

راديوم

ها‌ی‌تک‌ باستانی!

مارال کوشکی در پروندۀ ویژۀ رادیوم دربارۀ فناوری 7000 ساله‌ای صحبت کرد که در کشورمان همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

1400/03/30
|
13:29

روزنامه‌نگار برنامه صحبت‌های خود را با گزاره‌ای از کتاب «مینوی خرد» که در دورۀ ساسانی نوشته شده است شروع کرد: «و نیز آب نهانی در زیر زمین را به دیدار خورشید آوردن و به کشت و ورز و آبادانی و سود و آسایش و خوشی مردمان و ستوران و گاوان و گوسفندان به کار بستن، به نیروی خرد ممکن است».

قنات، کانال آب زیرزمینی است که آب را از اعماق زمین در بالادست به سطح زمین در پایین‌دست انتقال می‌دهد. کلمۀ قنات عربی است، ولی سیستم یا دستگاه آبرسانی قنات در ایران ابداع شده است. معادل فارسی آن نیز کاریزه است. باید در نظر داشته باشیم که عمدۀ مناطق ایران گرم و خشک‌اند. زندگی در این مناطق فاقد باران و آب روان کافی غیرممکن است، ولی ایرانیان با استفاده از قنات توانسته‌اند نیاز خود با آب را رفع کنند و صحراهای خشک را آباد کنند.

مارال کوشکی با اشاره به هوش و خرد مردمان ایران، از مهندسی پیچیدۀ حفر قنات گفت: اولین قدم، شناسایی آب در بالادست است که معمولا در پای کوه و ابتدای دشت قرار دارد. محل این آب زیرزمینی با پیمایش سطحی توسط افراد خبره انجام می‌شود. سپس با حفر چاه‌های آزمایشی، آن‌را امتحان می‌کنند تا از پایداری آن مطمئن شوند. سپس مقنی‌ها حفر چاه مادر قنات را شروع می‌کنند. چاه مادر معمولا یک متر قطر دارد. اگر مقنی‌ها خوش شانس باشند در عمق پایین تر از 16 متری به آب می‌رسند، اما گاهی تا عمق صد متری نیز پایین می‌روند. حفاری باید در فصل کم آبی انجام شود که این امکان را می‌دهد تا چاه هر چه عمیق‌تر کنده شود.

مرحلۀ بعدی پس از تعیین محل چاه مادر، محاسبۀ مسیر و شیب کانال قنات برپایۀ محل خروجی قنات است. اگر شیب کمتر باشد گندآب ایجاد می‌شود و اگر بیشتر باشد جریان آب باعث خوردگی می‌شود و قنات ریزش می‌کند. مهار شیب با ریسمان و شاقول انجام می‌شود.

در ابتدا با ریسمان، عمق چاه مادر محاسبه می‌شود. ارتفاع چاه‌های بعدی در کاغذ حساب می‌شود و عمق چاه‌ها در حین حفاری مرتبا با ریسمان بررسی می‌شود. سختی کار در این است که برای محاسبۀ عمق چاه‌های بعدی باید اختلاف ارتفاع سطح زمین نیز در نظر گرفته شود.

محل خروجی قنات معمولا میدان شهر یا روستا یا زمین کشاورزی فردی است که هزینۀ ساخت قنات را پرداخت می‌کند. وی در ادامه افزود: مسئلۀبعدی تعیین امتداد مسیر است. این کار با دو چراغ روغنی انجام می‌شده است. از روی زمین امتداد مسیر تا چاه مادر مشخص است. در این امتداد ریسمانی روی زمین گذاشته می‌شود. با اختلاف یک متر روی این ریسمان دو علامت زده می‌شود و در زیر این دو علامت یک چاه تخلیه کنده می‌شود. پس از حفر چاه به عمق محاسبه شده، دو چراغ نفتی دقیقا در زیر دو علامت به ته چاه انتقال داده می‌شوند. این دو چراغ که در ته چاه قرار می‌گیرند دقیقا در امتداد مسیر قنات‌اند و مقنی‌ها که حفاری کانال را شروع می‌کنند مرتبا خود را با این دو چراغ می‌سنجند. آنها باید امتداد مسیر حفاری خود را با چراغ یکی کنند. برای این کار با یک چشم از وسط راهرو به چراغ‌ها نگاه می‌کنند. اگر امتداد کانال درست باشد باید دو چراغ را روی هم به صورت یک نقطه ببینند. اگر کانال منحرف شده باشد دو چراغ به صورت دو نور مجزا دیده می‌شوند و مقنی می‌تواند بفهمد چگونه باید مسیر را اصلاح کند.

کارشناس برنامه در پایان نحوۀ سالم نگه داشتن هوای کانال‌های درحال حفر را این گونه تشریح کرد: کیفیت اکسیژن درون تونل با رنگ شعلۀ چراغ روغنی بررسی می‌شود. هر وقت رنگ شعله غیرعادی باشد، مقنی‌ها تونل را ترک می‌کنند تا از گازگرفتگی کشته نشوند. در این صورت یک چاه عمودی به کانال در حال حفاری حفر می شود تا گاز تخلیه شود.

سردبیر برنامۀ رادیوم احسان مهرجو، مجری سیاوش صفاریان‌پور و تهیه‌کننده شایان بهلولی است.


دسترسی سریع
رادیوم